Wszawica w Polsce - problem nadal aktualny

  • Drukuj zawartość bieżącej strony
  • Zapisz tekst bieżącej strony do PDF
11 sierpnia 2017

 

Wszawica w Polsce - problem nadal aktualny.

 

W obliczu coraz częstszych telefonów podnoszących problem wszawicy wśród dzieci w placówkach opiekuńczych i edukacyjnych Powiatowy Inspektor Sanitarny w m. st. Warszawie przekazuje informacje dotyczące w/w zagadnienia.

Wszawica (pediculosis) jest chorobą pasożytniczą wywoływaną przez trzy rodzaje stawonogów: wesz głowową, wesz łonową oraz wesz odzieżową. Wszystkie trzy rodzaje występują wszędzie tam, gdzie żyje człowiek; na całym świecie i w każdym klimacie. W Polsce najczęściej spotykamy zakażenie wszą głowową (Pediculus humanus capitis).

Wesz głowowa jest owadem należącym do podgromady owadów uskrzydlonych koloru od brudnobiałego do szarego. Dorosła samica osiąga długość 2,4 - 4,7 mm, samiec jest mniejszy i mierzy 2 - 3 mm. Pełny cykl życiowy od jaja-gnidy poprzez 3 formy larwalne do postaci dorosłej trwa 3 - 4 tygodnie. Samica wszy składa 100 - 300 jaj, które mocno przylegają do włosa dzięki substancji klejącej. Poza głową człowieka jest w stanie przetrwać 1 - 2 dni.

Wesz jest z człowiekiem związana i towarzyszy mu od ponad 20 milionów lat. Występuje we wszystkich krajach świata i jest problemem powszechnym, a nie jedynie oznaką braku higieny. Do zakażenia może dojść w każdym wieku choć najczęściej problem dotyczy dzieci i młodzieży bo to one nie zachowują między sobą dystansu – stykają się głowami podczas zabawy, pożyczają sobie gumki do włosów, szczotki czy czapki. Wszy mogą przejść na głowę nowego żywiciela podczas bezpośredniego kontaktu z włosami innej osoby więc do infestacji najczęściej dochodzi w dużych zbiorowiskach ludzkich ( przedszkola, szkoły, internaty, kolonie, obozy letnie) lub tam gdzie mocno skracamy dystans między sobą np. podczas podróży zatłoczonymi środkami komunikacji miejskiej. Warto wiedzieć, że gęstość i długość włosów oraz częstość mycia głowy nie mają w tym przypadku żadnego znaczenia.

W pierwszym momencie rozpoznanie wszawicy jest trudne ponieważ dorosłe osobniki i larwy są trudno dostrzegalne. Najczęściej bytują za uszami i w okolicy ciemieniowej i potylicznej głowy. Gnidy występują w postaci małych, owalnych szarobiałych tworów przyklejonych mocno u nasady włosa i są bardzo trudne do usunięcia. Pierwszym niepokojącym sygnałem jest swędzenie głowy i czerwone plamki (jak po ugryzieniu komara) w miejscach występowania pasożytów. Mogą pojawiać się przeczosy czyli drobne ranki i zadrapania spowodowane uporczywym świądem i drapaniem. Konsekwencja tego to uszkodzenie skóry głowy prowadzące do stanów zapalnych i otwierające drogę do nadkażeń bakteryjnych i grzybiczych. W przypadku braku reakcji i nie zastosowania środków leczniczych może dojść w skrajnych przypadkach do pojawienia się tzw. „kołtuna” czyli włosów zlepionych ropno-surowiczą wydzieliną.

W przypadku zdiagnozowania wszawicy należy wdrożyć odpowiedni plan działania. Po pierwsze nie wpadać w panikę. Wszawica nie wynika ani z brudu, ani z biedy czy zaniedbania a wiele osób miało z nią kontakt. Jest to jednak choroba wstydliwa więc raczej nie opowiada się o niej głośno. Ważne aby dziecko wiedziało, że zakażenie nie jest jego winą. Kolejnym krokiem jest zakup odpowiedniego preparatu, który skutecznie likwiduje pasożyty. Obecnie dostępne są preparaty w postaci lotionu, żelu, szamponu lub kremu, można je kupić w aptece bez recepty. Ważne jest aby podczas leczenia farmakologicznego bezwzględnie przestrzegać zasad i zaleceń co do sposobu stosowania danego preparatu, a w szczególności właściwej aplikacji, czasu działania oraz powtarzania kuracji. Z leczeniem nie należy zwlekać, ponieważ wszy rozprzestrzeniają się bardzo szybko. Dla powodzenia kuracji kluczowym jest również fakt objęcia terapią nie tylko pacjenta ale również osób z najbliższego otoczenia (rodzina). Zastosowanie preparatów powoduje wyginięcie dorosłych osobników, nie działa jednak na jaja pasożyta więc zasadne jest powtórzenie zabiegu po 7 - 10 dniach. Należy podkreślić, że w skład pedikulocydu wchodzą silnie działające substancje chemiczne lub składniki roślinne stosując więc preparat należy zachować daleko posunięta ostrożność. Częstym pomysłem na pozbycie się problemu albo przyspieszenie procesu leczenia jest golenie głowy chorego. Nie należy tego robić, ponieważ poza pewnego rodzaju stygmatyzacją (szczególnie dziewczynek), powstające podczas golenia mikro uszkodzenia skóry mogą stanowić wrota zakażeń bakteryjnych i grzybiczych i przedłużenie procesu leczenia. Nie wolno również stosować u ludzi preparatów przeciw wszawicy przeznaczonych dla zwierząt. W dalszej kolejności należy specjalnym zabiegom poddać rzeczy osobiste należące do osoby chorej a w szczególności wszelkie ozdoby do włosów, szczotki, grzebienie oraz ubrania i pościel. Można je wygotować (temperatura 53,5°C niszczy wszy i ich jaja),wyprasować żelazkiem z funkcją pary, zamrozić (24 - 48h) lub zastosować preparaty chemiczne.

Najprostszym sposobem zapobiegania wszawicy jest edukacja. Od najmłodszych lat należy w dzieciach wyrabiać prawidłowe nawyki i zachowania higieniczne szczególnie w zakresie korzystania z rzeczy osobistych (grzebienie, ozdoby do włosów, nakrycia głowy). Kolejnym krokiem jest systematyczna kontrola skóry głowy a także właściwa jej pielęgnacja w miarę indywidualnych potrzeb.

Mimo postępu cywilizacyjnego wszawica głowowa stanowi nadal duży problem socjalny, higieniczny i medyczny. W krajach Europy Zachodniej poświęca się jej dużo uwagi ale w Polsce nadal jest to temat „tabu”. Wszawica zaliczana do grupy inwazji pasożytami zewnętrznymi, nie znajduje się obecnie w wykazie chorób zakaźnych znajdującym się w załączniku do ustawy z dnia 5 grudnia 2008r o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi(Dz. U. z 2016r., poz. 1866). Wynika to z faktu, że na terenie Polski od lat nie występują już niebezpieczne choroby zakaźne przenoszone przez wszy (np. dur wysypkowy). Powoduje to, że przypadki wszawicy nie są objęte zakresem działań organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej. Ciężar zwalczania wszawicy został tym samym przesunięty z działań
o charakterze epidemicznym realizowanych przez inspekcję sanitarną na działania profilaktyczne realizowane przez placówki opiekuńczo - wychowawcze we współpracy pomiędzy rodzicami, dyrekcją placówki, nauczycielami i opiekunami oraz kadrą medyczną. Umocowanie prawne do prowadzenia systematycznych działań oświatowych skierowanych do rodziców oraz dzieci  i młodzieży daje dyrektorom placówek art. 39 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 7 września 1991r. o systemie oświaty, wg. którego dyrektor szkoły lub placówki sprawuje opiekę nad uczniami oraz stwarza warunki harmonijnego rozwoju psychofizycznego poprzez aktywne działania prozdrowotne.

Problemem wszawicy głowowej w 2012 roku zajmowała się również Samodzielna Pracownia Entomologii Medycznej i Zwalczania Szkodników NIZP-PZH przeprowadzając badania ankietowe w szkołach różnego szczebla. Ankiety wypełniły 892 jednostki. Problem występowania wszawicy deklarowało 44,5% respondentów. Badania wykazały również, że 49,1% placówek stwierdziło, że problem jest na tyle poważny, że istnieje potrzeba instytucjonalnego udziału w monitorowaniu występowania tych pasożytów, edukowania i proponowania kompleksowych rozwiązań eliminujących problem wszawicy z polskich placówek oświatowo-wychowawczych.